Ceza yargılaması süreci: gözaltından temyize

1. Soruşturmanın başlaması

İhbar, şikâyet veya kolluk tespitiyle Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma başlatır.

Soruşturma gizlidir; dosyaya erişim kural olarak müdafi aracılığıyla sağlanır. CMK m.153 uyarınca soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek hâllerde dosya inceleme yetkisi hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Kısıtlama kararı, ifade tutanağı, bilirkişi raporu ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlere ilişkin tutanakları kapsamaz.

2. Yakalama, gözaltı ve ifade

Gözaltı süresi yol süresi hariç 24 saati, toplu suçlarda uzatmalarla 4 günü aşamaz.

Yakalanan kişiye yakalama nedeni ve haklarına ilişkin bildirim yapılır. Müdafi ile görüşme hakkı, susma hakkı, bir yakınına haber verilmesi ve sağlık kontrolü bu aşamanın vazgeçilmez güvenceleridir. İfade alma sırasında müdafi hazır bulunabilir ve görüşme gizlidir.

İlk ifade, dosyanın tamamına yön veren metindir. Sonradan verilen beyanlar ilk beyanla karşılaştırılır ve çelişki, aleyhe yorumlanabilir. Bu nedenle ifade öncesi hazırlık, savunmanın en yüksek getirili aşamasıdır.

3. Sevk, sorgu ve tutuklama

Tutuklama için kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedeni birlikte aranır.

Gözaltı süresi sonunda şüpheli, tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilebilir. Hâkim; tutuklama, adli kontrol veya serbest bırakma kararı verir. Tutuklama son çare olup, adli kontrol tedbirleriyle amaca ulaşılabiliyorsa tutuklamaya karar verilemez.

4. İddianame ve kovuşturmanın başlaması

İddianamenin kabulü ile soruşturma biter, kovuşturma aşaması açılır.

Cumhuriyet savcısı, yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilirse iddianame düzenler. Mahkeme, iddianameyi on beş gün içinde inceler; eksiklik varsa iade eder. Kabul ile birlikte şüpheli sıfatı sanığa dönüşür ve dosya duruşma hazırlığı aşamasına geçer.

5. Duruşmalar ve hüküm

Deliller duruşmada tartışılır; esas hakkında mütalaaya karşı savunma yapılır.

Duruşmalarda sanığın sorgusu yapılır, tanıklar dinlenir, bilirkişi raporları tartışılır. Savcılık esas hakkındaki mütalaasını sunduktan sonra savunma yapılır ve mahkeme hükmünü açıklar. Ağır ceza dosyalarında duruşma aralıkları genellikle iki ila dört ay arasındadır.

6. İstinaf, temyiz ve infaz

İstinaf süresi 7 gün, temyiz süresi 15 gündür; süre kaçırılırsa hüküm kesinleşir.

Bölge adliye mahkemesi maddi vakıayı yeniden değerlendirebilir, duruşma açabilir ve yeni delil toplayabilir. Temyiz aşamasında ise yalnızca hukuka uygunluk denetimi yapılır. Kanun yolları tükendiğinde otuz gün içinde Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılabilir.